Η ψωρίαση εμφανίζεται όταν ο κύκλος ζωής των κυττάρων του δέρματος επιταχύνεται, με αποτέλεσμα την ταχεία συσσώρευση ανώμαλων (τραχιών) νεκρών κυττάρων του δέρματος. Αυτά τα κύτταρα συσσωρεύονται, σχηματίζοντας παχιές ασημένιες ξηρές φολίδες (λέπια), καθώς και κόκκινες κηλίδες που μερικές φορές προκαλούν φαγούρα ή πόνο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, εμφανίζονται φουσκάλες γεμάτες πύον.

Οι ψωριασικές πλάκες μπορεί να κυμαίνονται από μερικά σημεία απολέπισης που μοιάζουν με πιτυρίδα έως μεγάλες επιφάνειες με εξανθήματα που καλύπτουν μεγάλες περιοχές. Αν και τα σημεία και τα συμπτώματα της ψωρίασης διαφέρουν από άτομο σε άτομο, οι τύποι της ψωρίασης συνήθως αναγνωρίζονται από την εμφάνισή τους.

Η ψωρίαση είναι μια νόσος που επηρεάζει αρνητικά την πλειονότητα των ασθενών που πάσχουν από αυτή, γιατί έχει σημαντικό αντίκτυπο στην καθημερινότητά τους και στην ποιότητα ζωής τους. Συγκεκριμένα, τρία στα τέσσερα άτομα που έχουν διαγνωστεί με ψωρίαση, αναφέρουν ότι η νόσος επιδρά αρνητικά στην αποδοτικότητα της εργασίας τους και στις κοινωνικές τους συναναστροφές.

Ένας από τους βασικούς παράγοντες που επιβαρύνουν την ψυχολογία και τη διάθεση των ασθενών που πάσχουν από ψωρίαση, σχετίζεται με τις εξάρσεις και τις υφέσεις της νόσου, που είναι συνήθως απρόβλεπτες και μπορούν να διαταράξουν ανά πάσα στιγμή τη ζωή του ασθενούς και την αλληλεπίδρασή του με τους άλλους.

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας, Δημήτρης Ρηγόπουλος, είχε δηλώσει ότι «έρευνες σε ασθενείς δείχνουν ότι το 94% δυσκολεύονται στην καθημερινότητά τους και το 88% νιώθουν ότι επιβαρύνεται ουσιαστικά η ψυχολογία τους, με μείωση της αυτοπεποίθησής τους, αρνητική επίδραση στις σχέσεις τους και σε αρκετές περιπτώσεις στην παραγωγικότητά τους, με αποτέλεσμα να εγκαταλείπουν τη θεραπεία».

Άτομα με ψωρίαση, και ειδικά όσα εμφανίζουν πιο σοβαρά συμπτώματα, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης και άλλων σοβαρών συσχετιζόμενων νόσων, όπως καρδιακά νοσήματα, και μεταβολικά νοσήματα (συνδυασμός διαβήτη, υψηλής αρτηριακής πίεσης και παχυσαρκίας).

Επιδημιολογία
Υπολογίζεται ότι περίπου 125 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με ψωρίαση, και σε αυτά συμπεριλαμβάνονται περίπου 14 εκατομμύρια Ευρωπαίοι πολίτες.

Η ψωρίαση εμφανίζεται σε όλες τις χώρες του κόσμου και επηρεάζει άνδρες και γυναίκες όλων των ηλικιών, ανεξαρτήτως εθνικής καταγωγής. Τα δημοσιευμένα στοιχεία που αναφέρονται στον επιπολασμό της νόσου στις χώρες, ποικίλλουν μεταξύ 0,09% και 11,4%. Στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες, ο επιπολασμός της νόσου κυμαίνεται μεταξύ 1,5% και 5%.

Στην Ελλάδα, η ψωρίαση φαίνεται να προσβάλλει περίπου το 2% των Ελλήνων, με το 80% από αυτούς να πάσχει από ήπια – μέτρια ψωρίαση.

Σχετικά με την επιδημιολογία και τον επιπολασμό της νόσου μεταξύ των διαφόρων χωρών, δημοσιεύτηκε μια σημαντική μελέτη στο BMJ το 2020 (BMJ 2020;369:m1590) με τίτλο «National, regional, and worldwide epidemiology of psoriasis». Στη μελέτη οι συγγραφείς πραγματοποίησαν μια συστηματική ανασκόπηση των επιπτώσεων και του επιπολασμού της νόσου, που περιλάμβανε πολλά βήματα, ανάμεσα στα οποία η αναγνώριση και εξαγωγή δεδομένων, η στατιστική ανάλυση για τη δημιουργία εκτιμήσεων του παγκόσμιου, περιφερειακού και ειδικού επιπολασμού της ψωρίασης σε κάθε χώρα και η περιγραφική περίληψη των δεδομένων επίπτωσης της νόσου (για περισσότερες πληροφορίες: doi: 10.1136/bmj.m1590).

Συμπτωματολογία
Η ψωρίαση συνήθως προκαλεί κηλίδες του δέρματος που είναι ξηρές, κόκκινες και καλυμμένες με αργυρόχροα λέπια. Μερικοί άνθρωποι αισθάνονται ότι η ψωρίαση τους προκαλεί φαγούρα ή πόνο.

Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι ψωρίασης. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν μόνο μία μορφή της νόσου κάθε φορά, αν και δύο διαφορετικοί τύποι ψωρίασης μπορούν να εμφανιστούν μαζί. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι μια μορφή της νόσου μπορεί να μεταπέσει σε άλλη ή να γίνει πιο σοβαρή.

Οι περισσότερες περιπτώσεις ψωρίασης περνούν μέσα από κύκλους, προκαλώντας προβλήματα για μερικές εβδομάδες ή μήνες προτού υποχωρήσουν ή σταματήσουν.

Ποια είναι τα συμπτώματα;
Αν και τα συμπτώματα ανάμεσα σε διαφορετικούς ασθενείς ποικίλλουν, τα συνήθη συμπτώματα της ψωρίασης κατά πλάκας, που είναι και η πλέον συχνή μορφή της νόσου, είναι τα ακόλουθα:

  • ερυθρές κηλίδες στο δέρμα που καλύπτονται από αργυρόχρωμες φολίδες
  • ξηρό, σκασμένο δέρμα που μπορεί να αιμορραγεί
  • κνησμός, αίσθημα καύσου ή ευαισθησία.

Η έγκαιρη διάγνωση της νόσου από τον γιατρό της πρωτοβάθμιας φροντίδας και η παραπομπή του ασθενούς στον ειδικό γιατρό, αποτελεί, όπως και για κάθε άλλη πάθηση, το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για την αντιμετώπιση της νόσου.

Είναι σημαντικό να λαμβάνει υπόψη του ο γιατρός της πρωτοβάθμιας φροντίδας ότι η φλεγμονή εκδηλώνεται κυρίως στο δέρμα, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις επηρεάζει και τις αρθρώσεις (ψωριασική αρθρίτιδα).

Συνήθεις τύποι ψωρίασης
Η ψωρίαση εμφανίζεται με διάφορες μορφές, που δεν είναι όμως σταθερές καθ’ όλην τη διάρκεια της νόσου. Επιπλέον, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ανάλογα με το πού εντοπίζεται η νόσος, διακρίνονται οι ακόλουθες μορφές:

  • Ψωρίαση του τριχωτού
  • Ψωριασική ονυχία
  • Ψωρίαση παλαμών-πελμάτων
  • Ψωρίαση των γεννητικών οργάνων και των βλεννογόνων.

Οι κύριες και συνηθέστερες μορφές της νόσου είναι οι ακόλουθες:

Κοινή κατά πλάκας ψωρίαση (ψωρίαση vulgaris)
Αποτελεί την πλέον συνηθισμένη μορφή της νόσου, τα περιστατικά της οποίας αντιπροσωπεύουν περίπου το 80 έως 90% των περιπτώσεων. Χαρακτηρίζεται από ερυθηματώδεις πλάκες καλυμμένες με στερεά αργυρόχροα λέπια. Οι βλάβες εντοπίζονται κυρίως σε αγκώνες, γόνατα, κνήμες, στην οσφυϊκή χώρα, καθώς και στο τριχωτό της κεφαλής, αλλά μπορούν να εμφανιστούν σε οποιοδήποτε μέρος του σώματος. Οι βλάβες αυτές μπορεί να προκαλούν ήπιο κνησμό ή πόνο, ή και τα δύο. Σε σοβαρές περιπτώσεις, το δέρμα γύρω από τις αρθρώσεις μπορεί να διαρρηγνύεται και να αιμορραγεί.

Φλυκταινώδης ψωρίαση (Pustular psoriasis)
Πρόκειται για μια σπάνια μορφή της νόσου, που εμφανίζεται σε ποσοστό μικρότερο του 5% και χαρακτηρίζεται από τον σχηματισμό φλυκταινών, λόγω συνάθροισης πολυμορφοπύρηνων στην επιδερμίδα. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι διαφορετικοί τύποι φλυκταινώδους ψωρίασης επηρεάζουν διαφορετικά μέρη του σώματος. Διακρίνεται στην εντοπισμένη (παλαμών, πελμάτων) και στη γενικευμένη φλυκταινώδη ψωρίαση (Von Zumbusch). Η γενικευμένη φλυκταινώδης ψωρίαση ή von Zumbusch ψωρίαση χαρακτηρίζεται από φλύκταινες που αναπτύσσονται πολύ γρήγορα σε μια ευρεία περιοχή του δέρματος. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι το πύον που προκαλείται από λευκά αιμοσφαίρια, δεν αποτελεί ένδειξη μόλυνσης. Οι φλύκταινες μπορεί να επανεμφανίζονται σε κύκλους, κάθε λίγες ημέρες ή εβδομάδες. Κατά την έναρξη αυτών των κύκλων, η ψωρίαση von Zumbusch μπορεί να προκαλέσει πυρετό, ρίγη, απώλεια βάρους και κόπωση.

Σταγονοειδής ψωρίαση (guttate psoriasis)
Η σταγονοειδής ψωρίαση χαρακτηρίζεται από πολλαπλές διάσπαρτες μικρές (μικρότερες του 1cm) ρόδινες σταγονοειδείς βλατίδες και πλάκες, που εμφανίζονται στο στήθος, στα χέρια, στα πόδια και στο τριχωτό της κεφαλής. Γενικά, οι βλατίδες και πλάκες της σταγονοειδούς ψωρίασης έχουν γενικευμένη κατανομή και αφήνουν συνήθως ελεύθερες τις παλάμες και τα πέλματα.
Η νόσος απαντάται σε ποσοστό μικρότερο του 10% των περιπτώσεων και είναι συχνότερη στα παιδιά και στους νεαρούς ενήλικες. Συνήθως, εμφανίζεται μετά από μια οξεία στρεπτοκοκκική λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού. Υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες η σταγονοειδής ψωρίαση να εξαφανιστεί εντελώς μετά από μερικές εβδομάδες, αλλά μερικοί ασθενείς στη συνέχεια μπορεί να αναπτύξουν ψωρίαση κατά πλάκας.

Ερυθροδερμική ψωρίαση ή ψωριασική ερυθροδερμία
Η ερυθροδερμική ψωρίαση αποτελεί μια ακόμη σπανιότερη μορφή της νόσου, με ποσοστό εμφάνισης μικρότερο του 2% των περιστατικών. Αυτή η μορφή ψωρίασης επηρεάζει σχεδόν όλο το δέρμα του σώματος και χαρακτηρίζεται από καθολική φλεγμονή, ερυθρότητα και ποικίλου βαθμού απολέπιση. Αυτή μπορεί να προκαλέσει έντονο κνησμό ή κάψιμο, ενώ μπορεί να συνοδεύεται και από συμπτώματα όπως πυρετός, ρίγος, κακουχία κ.λπ. Είναι η πιο σοβαρή μορφή της νόσου.

Η ερυθροδερμική ψωρίαση μπορεί να προκαλέσει την απώλεια πρωτεϊνών και υγρών από το σώμα, οδηγώντας σε περαιτέρω προβλήματα όπως μόλυνση, αφυδάτωση, καρδιακή ανεπάρκεια, υποθερμία και υποσιτισμό.

Ανάστροφη ψωρίαση (Inverse psoriasis)
Αυτή η μορφή ψωρίασης επηρεάζει τις πτυχές (γι’ αυτό καλείται και ψωρίαση των πτυχών), όπως οι μασχάλες, η βουβωνική χώρα, ανάμεσα στους γλουτούς, κάτω από το στήθος ή γύρω από τα γεννητικά όργανα. Είναι λιγότερο συχνός τύπος και εμφανίζεται με τη μορφή μεγάλων έντονων λείων κόκκινων κηλίδων γύρω από τις πτυχές του δέρματος σε ορισμένες ή σε όλες αυτές τις περιοχές. Μπορεί να επιδεινωθεί από τον ιδρώτα και την τριβή του δέρματος, εξαιτίας των σημείων στα οποία εμφανίζεται, και μπορεί να προκαλέσει σκάσιμο του δέρματος και ρωγμές. Είναι ιδιαίτερα ενοχλητική όταν ο καιρός είναι ζεστός.

Acropustulosis – φλυκταίνωση των άκρων
Αυτή η μορφή ψωρίασης εμφανίζεται κυρίως σε παιδιά ηλικίας 2-3 ετών και προκαλεί την εμφάνιση φλυκταινών στα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών και μπορεί να εκδηλωθεί αρκετές φορές για μια περίοδο μηνών. Τυπικά, το βρέφος αναπτύσσει μικρές επίπεδες ερυθηματώδεις περιοχές στις παλάμες και τα πέλματα, που εξελίσσονται σε μικροσκοπικές φουσκάλες και στη συνέχεια φλύκταινες, οι οποίες εμφανίζονται σε συστάδες που ονομάζονται καλλιέργειες, γίνονται λιγότερο συχνές με την πάροδο του χρόνου και συνήθως εξαφανίζονται μέχρι την ηλικία των 3 ετών. Η νόσος δεν φέρει μαζί της άλλες επιπλοκές ή μακροχρόνια προβλήματα υγείας και η έναρξή της μπορεί να συμβεί μετά από μια μόλυνση ή τραυματισμό.

Παράμετροι που επηρεάζουν την εμφάνιση και πορεία της νόσου
Η ψωρίαση είναι μια πολυπαραγοντική νόσος, η εμφάνιση της οποίας οφείλεται σε έναν συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων που οδηγούν σε δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και χρόνια φλεγμονή. Η φλεγμονή εκδηλώνεται κυρίως στο δέρμα (σε κάποιες περιπτώσεις επηρεάζει και τις αρθρώσεις – ψωριασική αρθρίτιδα), μέσω της αύξησης του ρυθμού πολλαπλασιασμού και ατελούς ωρίμασης των κερατινοκυττάρων στην επιδερμίδα, καθώς και υπερπλασία των τριχοειδών και φλεγμονώδη διήθηση στο χόριο. Τα πιο συχνά σημεία που εμφανίζεται η νόσος, όπως αναφέραμε και παραπάνω, είναι οι αγκώνες, το τριχωτό της κεφαλής και η περιοχή της μέσης.

Οι μη-γενετικοί παράγοντες κινδύνου που συμβάλλουν στην εμφάνιση της νόσου, είναι οι παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής και διατροφής. Οι παράγοντες αυτοί επιδρούν σε ένα άτομο με κληρονομική προδιάθεση και πυροδοτούν την έναρξη της νόσου. Τέτοιοι παράγοντες είναι:

  • Οι λοιμώξεις
  • Το στρες
  • Ορισμένα φάρμακα
  • Ο τραυματισμός του δέρματος
  • Αλκοόλ
  • Ελλείψεις σε βιταμίνες
  • Κάπνισμα
  • Η διατροφή
  • Μεταβολικοί παράγοντες
  • Ορμονικοί παράγοντες
  • Ο ήλιος

Σε μελέτες που έγιναν σε δίδυμα αδέλφια εκ των οποίων το ένα από τα δύο είχε ψωρίαση, βρέθηκε ότι οι γενετικοί παράγοντες αποτελούν μια σημαντική προδιάθεση για ψωρίαση. Ταυτόχρονα όμως, οι ίδιες μελέτες έδειξαν ότι οι γενετικοί παράγοντες δεν είναι η μόνη αιτία, αφού το 66% των ομοζυγωτικών διδύμων δεν εμφάνισε τη νόσο, παρότι είχε τη γενετική προδιάθεση.,
Είναι λοιπόν φυσιολογικό, όπως και με άλλες αυτο-άνοσες παθήσεις, η προσπάθεια για αποτελεσματική θεραπεία της νόσου να εστιάζεται και στον εντοπισμό των παραγόντων εκείνων που συνδέονται με τον τρόπο ζωής και διατροφής και μπορούν να μεταβληθούν, ώστε να βελτιώσουν την πορεία της νόσου.

Διάγνωση
Η έναρξη της νόσου μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Στο 75% των περιπτώσεων όμως, η έναρξη της νόσου συμβαίνει πριν από την ηλικία των 40 ετών και στις γυναίκες εμφανίζεται νωρίτερα από ό,τι στους άνδρες. Είναι σκόπιμο ωστόσο να υπογραμμίσουμε ότι όσον αφορά την ηλικία έναρξης της νόσου, εμφανίζονται δύο ηλικιακές αιχμές: η πρώτη βρίσκεται ανάμεσα στη δεύτερη έως και τρίτη δεκαετία της ζωής ενός ατόμου, ενώ η δεύτερη μετά την πέμπτη δεκαετία της ζωής.

Η διάγνωση της ψωρίασης βασίζεται κυρίως στην κλινική εικόνα του ασθενούς, λόγω της τυπικής κλινικής εικόνας που αυτός παρουσιάζει.
Όπως αναφέρεται στις οδηγίες της Επιτροπής Διαγνωστικών και Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων που δημοσιεύτηκαν τον Αύγουστο του 2018, «σε αμφίβολες περιπτώσεις, η βιοψία του δέρματος επιβεβαιώνει τη διάγνωση. Αναλυτικότερα, στην ιστολογική εξέταση παρατηρείται υπερκεράτωση, παρακεράτωση και ακάνθωση της επιδερμίδας, με επίταση των επιδερμικών καταδύσεων, μείωση ή εξαφάνιση της κοκκιώδους στοιβάδας κατά θέσεις, λέπτυνση της επιδερμίδας πάνω από τις θηλές του χορίου. Επιπλέον, λόγω της συλλογής πολυμορφοπύρηνων στην κεράτινη στοιβάδα παρατηρούνται τα μικρο-αποστήματα του Munro και στην ακανθωτή στοιβάδα οι σπογγειόμορφες φλύκταινες του Kogoj, κυρίως στις φλυκταινώδεις μορφές ψωρίασης. Στο χόριο παρατηρείται φλεγμονώδης διήθηση από λεμφοκύτταρα και μονοπύρηνα, επιμήκυνση των θηλών, αυξημένες μιτώσεις ινοβλαστών και ενδοθηλιακών κυττάρων, αγγειοδιαστολή και υπερπλασία των μετατριχοειδών κυρίως φλεβιδίων του επιπολής χορίου».

PASI score
Η βαρύτητα της πάθησης μετριέται με ένα εργαλείο που καλείται «PASI score». PASI είναι το ακρωνύμιο που σχηματίζεται από τα αρχικά της φράσης «Psoriasis Area and Severity Index». Η συμπλήρωση του «PASI score» μπορεί να απαιτεί λίγα λεπτά για να ολοκληρωθεί, προϋποθέτει όμως εμπειρία για να υπολογιστεί με την αρμόζουσα ακρίβεια.
Η ένταση της νόσου εξαρτάται από την ένταση της ερυθρότητας, του πάχους και της απολέπισης της ψωρίασης και την έκταση του σώματος που αυτή προσβάλλει.


Βιβλιογραφικές αναφορές
Reich K. Eur Acad Dermatol Venereol 2012;26(2):3-11.
Gelfand JM, et al. JAMA 2006;296:1735-41.
Ahlehoff O, et al. Eur Heart J 2012;33:2054-64.
Lowes MA, et al. Ann Rev Immunol 2014;32:227-35
Langan SM, et al. J Invest Dermatol 2012;132(3 Pt 1):556-562.
The International Federation of Psoriasis Associations. Available at: https://ifpa-pso.com/ (Accessed March 2019).
Ortonne J, et al. Eur J Dermatol 2004;14:41-45
”Guidelines of care for the management of psoriasis and psoriatic arthritis: Section 1. Overview of psoriasis and guidelines of care for the treatment of psoriasis with biologics”. Menter A, Gottlieb A, Feldman SR, Van Voorhees AS, Leonardi CL, Gordon KB, Lebwohl M, Koo JY, Elmets CA, Korman NJ, Beutner KR, Bhushan R (May 2008). J Am Acad Dermatol.
“Psoriasis”. Boehncke, WH; Schön, MP (26 May 2015). Lancet. 386: 983-94. doi:10.1016/S0140-6736(14)61909-7.
Heritability of psoriasis in a large twin sample. Lønnberg AS1, Skov L, Skytthe A, Kyvik KO, Pedersen OB, Thomsen SF. Br J Dermatol. 2013 Aug;169(2):412-6. doi: 10.1111/bjd.12375